دعاوی حقوقی

روابط روزمره افراد مملو از حقوق و تعهدات قانونی است؛ از خرید و فروش ملک و انعقاد قرارداد گرفته تا اجاره، مطالبه بدهی، مالکیت، ارث و فعالیت‌های تجاری. زمانی که درباره این حقوق و تعهدات اختلافی ایجاد شود و شخص برای احقاق حق خود به مرجع قانونی مراجعه کند، ممکن است با یک دعوای حقوقی مواجه باشیم.

اما دعوای حقوقی دقیقاً چیست؟ چه تفاوتی با شکایت کیفری دارد؟ برای طرح دعوای حقوقی باید به کدام مرجع مراجعه کرد؟ و با تشکیل دادگاه‌های صلح چه تغییراتی در صلاحیت رسیدگی به دعاوی حقوقی ایجاد شده است؟در ادامه به زبان ساده مهم‌ترین نکات مربوط به دعاوی حقوقی و مراحل رسیدگی به آنها را بررسی می‌کنیم.

به طور کلی، دعوای حقوقی زمانی مطرح می‌شود که شخصی مدعی باشد حق قانونی یا قراردادی او توسط شخص دیگری رعایت نشده و برای مطالبه یا احقاق آن حق به مرجع صالح مراجعه کند.در دعاوی حقوقی، شخصی که دعوا را مطرح می‌کند خواهان و شخصی که دعوا علیه او مطرح شده است خوانده نامیده می‌شود.

برای مثال، اگر شخصی ملکی را خریداری کرده و فروشنده با وجود فراهم بودن شرایط قانونی از انتقال رسمی سند خودداری کند، خریدار ممکن است بتواند دعوای الزام به تنظیم سند رسمی مطرح کند.همچنین اگر شخصی بر اساس یک قرارداد مبلغی به دیگری بدهکار باشد و از پرداخت آن خودداری کند، حسب شرایط و مدارک موجود امکان طرح دعوای مطالبه وجه وجود خواهد داشت.بنابراین هدف دعاوی حقوقی می‌تواند مطالبه یک حق، الزام شخص به انجام تعهد، مطالبه مال یا وجه، جبران خسارت یا تعیین وضعیت یک رابطه حقوقی باشد.

تفاوت دعاوی حقوقی و کیفری چیست؟

یکی از مهم‌ترین موضوعاتی که پیش از طرح پرونده باید مشخص شود، حقوقی یا کیفری بودن موضوع است.در دعوای کیفری، موضوع اصلی ارتکاب رفتاری است که قانون آن را جرم شناخته و برای آن مجازات تعیین کرده است؛ مانند سرقت، کلاهبرداری یا خیانت در امانت.اما در دعوای حقوقی الزاماً جرمی اتفاق نیفتاده است. اختلاف ممکن است ناشی از قرارداد، بدهی، مالکیت، معامله، اجاره یا سایر حقوق و تعهدات اشخاص باشد. بنابراین هر اختلاف مالی یا قراردادی جرم نیست. برای مثال، صرف اینکه شخصی بدهی خود را پرداخت نکرده یا تعهد قراردادی خود را انجام نداده است، لزوماً به معنای ارتکاب کلاهبرداری یا خیانت در امانت نیست.

تشخیص صحیح حقوقی یا کیفری بودن موضوع از اولین و مهم‌ترین مراحل بررسی پرونده است.

دادگاه صلح چیست؟

دادگاه صلح مرجع قضایی جدیدی است که بر اساس قانون شوراهای حل اختلاف مصوب ۱۴۰۲ تشکیل شده است.دادگاه صلح را نباید با شورای حل اختلاف اشتباه گرفت .دادگاه صلح یک دادگاه و مرجع قضایی است که در حدود صلاحیت قانونی خود رسیدگی و رأی صادر می‌کند.در مقابل، در ساختار جدید، نقش اصلی شورای حل اختلاف، ایجاد صلح و سازش میان طرفین است.این تفاوت برای افرادی که قصد طرح دعوا دارند بسیار مهم است؛ زیرا دادگاه صلح و شورای حل اختلاف دو مرجع با کارکرد متفاوت هستند. مطابق ماده ۱۲ این قانون، دعاوی مالی تا نصاب قانونی مقرر در صلاحیت دادگاه صلح قرار گرفته‌اند.نصاب تعیین‌شده در متن فعلی قانون یک میلیارد ریال، معادل یکصد میلیون تومان است. قانون همچنین امکان تعدیل این نصاب را در دوره‌های مقرر پیش‌بینی کرده است. بنابراین در دعاوی مالی، علاوه بر ماهیت دعوا، ارزش خواسته نیز می‌تواند در تعیین مرجع صالح مؤثر باشد.

مطابق ماده ۱۲ قانون شوراهای حل اختلاف، بخشی از صلاحیت‌های مهم دادگاه صلح عبارت‌اند از:

· دعاوی مالی تا نصاب قانونی؛

· دعاوی حقوقی تصرف عدوانی، مزاحمت و ممانعت از حق؛

· دعاوی و درخواست‌های مربوط به تخلیه عین مستأجره و تعدیل اجاره‌بها، به استثنای دعاوی مربوط به سرقفلی و حق کسب یا پیشه یا تجارت؛

· اعسار از پرداخت محکوم‌به در صورتی که دادگاه صلح نسبت به اصل دعوا رسیدگی کرده باشد؛

· حصر ورثه، تحریر ترکه و مهر و موم ترکه؛

· تأمین دلیل؛

· تقاضای سازش در موارد مقرر قانونی؛

· برخی دعاوی مربوط به اسناد هویتی و ثبت احوال؛

· اثبات رشد؛ و سایر مواردی که قانون صراحتاً در صلاحیت این دادگاه قرار داده است.

دادگاه صلح همچنین دارای برخی صلاحیت‌های کیفری است، اما این موارد خارج از موضوع این مقاله هستند.

دادگاه عمومی حقوقی چه دعاوی را رسیدگی می‌کند؟

تشکیل دادگاه صلح به این معنا نیست که دادگاه عمومی حقوقی حذف شده است.بسیاری از دعاوی حقوقی که قانون آنها را در صلاحیت دادگاه صلح یا مرجع اختصاصی دیگری قرار نداده است، حسب مقررات در دادگاه عمومی حقوقی رسیدگی می‌شوند. بنابراین تعیین مرجع صالح صرفاً با نگاه کردن به عنوان کلی «دعوای حقوقی» امکان‌پذیر نیست. باید نوع خواسته، ارزش آن، محل وقوع مال یا اقامت طرفین و وجود مقررات خاص درباره موضوع بررسی شود.

دادگاه صالح در دعاوی حقوقی چگونه تعیین می‌شود؟

برای تعیین دادگاه صالح باید چند موضوع به صورت هم‌زمان بررسی شود.ابتدا باید مشخص شود که نوع دعوا چیست و آیا قانون آن را صراحتاً در صلاحیت دادگاه صلح یا مرجع اختصاصی دیگری قرار داده است یا خیر.در دعاوی مالی، ارزش خواسته نیز ممکن است در تعیین صلاحیت مؤثر باشد.علاوه بر آن، قواعد صلاحیت محلی نیز باید رعایت شوند. به عنوان یک قاعده عمومی، بسیاری از دعاوی در محل اقامت خوانده مطرح می‌شوند؛ اما این قاعده دارای استثنائات متعددی است.برای مثال، در دعاوی مربوط به اموال غیرمنقول، محل وقوع ملک می‌تواند در تعیین مرجع صالح نقش اساسی داشته باشد.بنابراین تعیین مرجع صالح باید بر اساس موضوع دقیق هر پرونده انجام شود

اهمیت انتخاب صحیح عنوان دعوا و دادگاه صالح

یکی از اشتباهات متداول در پرونده‌های حقوقی این است که شخص صرفاً بر اساس نتیجه‌ای که می‌خواهد، اقدام به طرح دعوا می‌کند؛ بدون اینکه ابتدا عنوان صحیح خواسته و مرجع صالح را مشخص کند.در حالی که گاهی یک اختلاف می‌تواند چند مسیر قانونی متفاوت داشته باشد.به‌ویژه پس از تشکیل دادگاه‌های صلح، تشخیص اینکه پرونده باید در دادگاه صلح، دادگاه عمومی حقوقی یا مرجع دیگری مطرح شود اهمیت بیشتری پیدا کرده است.بررسی قراردادها، اسناد، ادله، ارزش خواسته و مقررات مربوط به صلاحیت پیش از طرح دعوا می‌تواند از بسیاری از مشکلات بعدی جلوگیری کند.

مشاوره و پیگیری دعاوی حقوقی

من الناز هوشیارزاده، وکیل پایه‌یک دادگستری، با بیش از یک دهه سابقه فعالیت حرفه‌ای و تجربه رسیدگی به پرونده‌های متعدد در حوزه‌های حقوقی، کیفری و خانواده، خدمات مشاوره و بررسی پرونده‌های حقوقی را با توجه به شرایط اختصاصی هر پرونده ارائه می‌دهم. در صورتی که درباره قرارداد، ملک، مطالبات مالی، ارث، اجاره یا سایر اختلافات حقوقی نیاز به بررسی دارید، می‌توانید از طریق بخش رزرو وقت مشاوره حقوقی درخواست خود را ثبت کنید.